ERİVAN - Abdullah Gül, dün Türkiye saati ile 14.50’de Erivan’a ayak basan ilk Türk Cumhurbaşkanı oldu. Bu tarihi bir olay sayılıyordu; çünkü aslında Cumhuriyet öncesini de katınca Erivan’a, eskilerin deyişi ili Revan’a ayak basan ilk Türk lideri olurdu.
Gül, az önce uçakta “Tesadüfler bazen büyük olaylara gebe olabiliyor” demişti. Kastettiği, 2010 Dünya Kupası eleme kurası ile ortaya çıkan Türkiye-Ermenistan milli maçı idi. Ona göre, maçı Erivan’da birlikte izleme daveti için Ermenistan Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan’a “teşekkür edilmeliydi.”
Türkiye’de de, Ermenistan’da da karşı çıkışlar olması doğaldı böyle bir ziyarete.

Taşnakların zayıf protestosu
Gül, havaalanından çıkar çıkmaz, yolun iki yanına birikmiş, seyrek, Taşnak Partisi protestocuları görülmeye başlandı. Ellerinde parti bayrakları ile birlikte bazı pankartlar taşıyorlardı. Pankartlarında, “1915 bir daha asla”, “Ben Vanlıyım”, “Ben Ardahanlıyım”, “Tanıma istiyoruz” gibi sloganlar yazıyordu. Doğrusu sessiz bir protestoydu.
Erivan’ın adını Ermeni Mesrop Maştots’tan alan en büyük bulvarından, tek tük protestocuların arasından geçip şehrin zirvesinde, Türk Milli Takımı’nın kaldığı otele gelindi.

Nalbandyan’ın sözleri
Cumhurbaşkanı Gül, yukarıda milli takımın futbolcularıyla görüşürken, aşağıda lobide, Ermenistan Dışişleri Bakanı Edward Nalbandyan ile karşılaştık. 10 gün kadar önce Sarkisyan’la mülakat için geldiğimde görüşmüştük. O zaman kendisine Türkiye’den getirmiş olduğum Orhan Pamuk’un ‘Kara Kitap’ romanını okumaya başladığını söyledi.
Gül’ün geldiğine çok memnun olmuştu. “O protestocuları ne olur fazla önemsemeyin” dedi ve şöyle devam etti:
“Polisten aldığımız bilgiye göre, bütün şehirdeki sayıları çoluk çocuk dahil 2 bin kişiyi ancak buluyor. Herhangi bir taşkınlık yapılırsa, polis anında müdahele edecek tedbirleri aldı. Emim sizde de karşı çıkanlar vardır. Her iki ülke liderlikleri için de zor ama önemli bir adım atılıyor. Bu fırsatı değerlendirelim.”
O sırada Gül asansörden indi ve birlikte Sarkisyan görüşmesine gittiler.

Seferde bir seferi
Erivan seferinin başına uçağa dönersek Gül’ün seferi olduğunu iletmekle başlayabiliriz. Sarkisyan’ın yemek davetinin saatini, maçın başlama saati belirlediği için Gül, oruç tutmuyordu.

Yemek listesi dengeliydi. Önden zeytinyağlı fasulye, karışık kızartmalar, ardından tavuk budu, dana külbastı, ravioli ve palamut buğulamadan bir tanesi seçiliyordu. Sezonun ilk çingene palamudunu böylece Erivan yolunda tadarken, koltuk arkadaşım Le Monde muhabiri Guillame Perrier ile değerlendiriyorduk. Perrier, bu geziye uluslararası muhabirlerin, özellikle Fransız gazetelerinin çağrılmış olmasına dikkat çekiyordu. Gül’ün sesini özellikle Fransa ve ABD’deki Ermeni diasporasına duyurmak istediği açıktı.

Ermeni helikopterler eşlik etti
Cumhurbaşkanı’na uçakta soru sorma fırsatı önce uluslararası gazetecilere verildi. Sonra da Türk gazeteciler ön kısma davet edildi. Gül’ün uçağına Türkiye’de Ermenice yayımlanan ve bu yıl yayın hayatında 100. yılının kutlayan Jamanak (Zaman) gazetesinden Ara Koçunyan’ın davet etmesi, gezinin medya boyutunun özenle düşünüldüğünü gösteriyordu. Medyadan geziye katılanların seçiminde Cumhurbaşkanlığı Basın Müşaviri Ahmet Sever’in gazeteci kökenli olmasının payı büyüktü.

TC-Ana uçağı Gül’ü taşırken, ilk kez Ankara-Erivan direkt doğrudan hava koridorunu kullandı. Ankara’dan kalkan uçak, Ağrı Dağlarını geride bırakır bırakmaz iki yanımızdaki iki Ermeni helikopteriyle birlikte Erivan Havalalanı’na inmesi yalnızca 1 saat 20 dakika sürdü. Ankara-Van veya İstanbul-Antalya uçuşları da ancak bu kadar sürüyor.
Ama bu kısa mesafeyi katetmek, Türkiye için de Ermenistan için de çok uzun zaman aldı.
Tarihte çok uzun süre boyunca kilitlenmiş krizlerin bazen tek bir adımla, hızla çözülmeye başladığı görülmüştür. Gül, bu kez de öyle olması umudunu taşıyor.

Dostluğun simgesi
Bizi Erivan Havaalanı’ndan şehre götüren araçta Ara Koçunyan, “Bakın soldaki bina” diye başladı: “Ermenistan’ın tarihi konyak fabrikasınındır. İkinci Dünya Savaşı’nı bitiren anlaşma töreninde Stalin, burada üretilen konyağı ikram etmiştir.”  Koçunyan, bir an duraklayarak sürdürdü: “Biliyor musunuz? Bu fabrikada, Yukarı Karabağ’ın barış imzalayacağı günün şerefine içilmek üzere fıçılanmış konyaklar bekletiliyor.”

Ermenistan’ın en meşhur konyağının adı Ararat. Bizim Ağrı Dağı’nın Ermenistan’daki adı. Bizim Ağrı Türkiye’nin en yüksek dağı. Onların Ararat’ı, her sabah gözlerini açtıklarında Erivan’ın üzerinde bütün heybetiyle duran ama sınırın öte yanında Türkiye’de yükselen bir dağ. Yalnız, manzaraların zorunlu bir parçası değil, kültürlerinin bir parçası halini almış.
Ermenistan Futbol Federasyonu’nun Ağrı Dağı simgesini kokartlarından Taşnak Partisi yöneticilerinin itirazlarına rağmen çıkartması, buralarda yaşanan değişiminin bir parçası.
Mutlaka hemen, yarın değil ama diplomatik ilişkilerin, ticaretin canlanması mümkün. Ermenistan’ın da atacağı adımlara bağlı olarak sınırın açılması artık çok uzak değil.
Ve şu anda iki ülke arasındaki çelişkilerin simgelerinden biri olan güzelim Ağrı Dağı’nın, dostluğun ortak simgesine dönüşmesi de uzak bir hayal değil.

Türkiye-Ermenistan milli futbol maçı her halde dünya siyasi tarihine de en siyasi spor olaylarından biri olarak geçmeyi hak ediyor.

Gül’ün Erivan seferinde kurmay heyeti

• Dışişleri Müsteşarı Büyükelçi Ertuğrul Apakan
• Başbakanlık Dışişleri Başdanışmanı Prof. Ahmet Davutoğlu
• Dışişleri Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Büyükelçi Ünal Çeviköz
• Cumhurbaşkanlığı Dışişleri Başdanışmanı Büyükelçi Gürcan Türkoğlu
• Dışişleri Araştırma İstihbarat Dairesi’nden Aydın Sezgin
• Özel Kalem Müdürü Büyükelçi Hüseyin Avni Karslıoğlu
• Cumhurbaşkanlığı Basın Başmüşaviri Ahmet Sever

Bu gezinin gerçekleşmesi, büyük ölçüde Dışişleri Bakanlığı Protokol Dairesi’nin katkılarıyla oldu. Büyükelçi Tahir Sümer Gül’e uçakta eşlik ederken, Şevki Mütevellioğlu ise, Erivan’daki altyapının hazırlanmasını üstendi.

Uçaktaki medya mensupları

Türk Basını - Murat Yetkin (Radikal), Fatih Çekirge (Hürriyet), Ekrem Dumanlı (Zaman), Fehmi Koru (Yeni Şafak), Nur Batur (Sabah), Nuri Elibol (Türkiye), Ara Koçunyan (Jamanak), Ali Hakan Der (Anadolu Ajansı)
Uluslarası basın - Guillame Perrier (Le Monde), Laure Marcahand (Le Figaro), Nükte Ayla Bouvard (L-Express), Paul de Bendern (Reuters), Jasper Mortimer (AP)