Cengiz ERCAN Gönderdi. Tüm Haberler »

Otlukbeli Savaşı ve Tarihi Tarih, bir ilimdir. Onda da ruh, fikir, tenkid ve metod vardır. “F. Calleye”

Otlukbeli Tarihi

Otlukbeli ilçesi, Bayburt ve Erzincan illeri arasında bulunmaktadır. Otlukbeli'nin bilinen tarihi M.Ö. 2000 yıllarında başlar. O yıllarda Hurriler,Erzincan ve yöresine hakimken daha sonraları hükümranlıklarım güneye kaydırdıklarından bu yöreye Hayaşa ve Azziler egemen olmuşlardır.

Yöre, M.Ö. 900'lü yıllarda Urartu Devleti'nin sınırları içinde kalmış ve daha sonraları M.Ö. 600'lü yıllarda Urartu Devleti'nin yıkılmasıyla 30 yıl kadar İskitler'in egemenliği altında kalmıştır.

İskitler'den sonra Medler, M.Ö. 550 yılında ise Persler yörede 200 yıl kadar hüküm sürmüşlerdir. M.Ö. 334 yılında İskender'in Persler'i yenmesiyle yöreyi İskender idare etmeye başlamıştır.

M.Ö. 515'ten itibaren Sabarlar, yöreye akınlar düzenleyerek yöreyi Ankara'ya kadar işgal etmişlerdir.

M.S. VII. Yüzyılın yıllarına kadar Erzincan ve yöresinin zaman zaman Bizans zaman zaman da Sasaniler'ce yönetildiği kayıtlar arasındadır. 636 yılında ise Kafkaslardan Doğu Anadolu'ya akın eden Türk boyları yöreyi ele geçirmiş ve üç buçuk asırdan fazla bir zaman yöreye hakim olmuşlardır ;ancak sık sık Arap akınlarına maruz kaldıklarından köklü bir yapı oluşturamamışlardır.

10. yy'dan itibaren ise Oğuz boyları Anadolu'ya gelerek Otlukbeli'ni ve Doğu Anadolu'yu yurt edinmişlerdir.

Daha sonra 1071 Malazgirt Zaferi ile Oğuz Türkleri'nin eline geçen yöre,Anadolu Selçuklu İmparatorluğunu teşkil eden 3 beylikten biri olan Mengüçler'in egemenliğine girmiştir.

1228'de Anadolu Selçuklu Sultanı Alaaddin Keykubat tarafından Mengüç Beyliği ortadan kaldırılınca yöre, Selçuklu Tabeyleri'nce yönetilmeye başlamıştır.

1243'de ise Moğollar, Selçukluları Kösedağ Savaşında yenerek yöreye hakim olmuşlardır. 1343'de ise Eretna Beyliği, yöreye egemen olmuştur.

Eretna Beyliği, Timur'un Anadolu'ya gelmesiyle kendisine tabi olmuştur.Bundan sonraki dönemlerde Kadı Burhaneddin, Akkoyunlular ve Karakoyunlular arasında hakimiyet yarışı sürerken 1410 yılında Karakoyunlu hükümdarı Kara Yusuf Erzincan'a egemen olmuştur. 1422 yılında ise Erzincan ve yöresi Akkoyunlu hükümdarı Kara Yülüg Osman Bey tarafından alınmış, daha sonra bir kez daha Karakoyunlular'ın eline geçmiştir.

Son olarak, 1457 yılında Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ın idaresine girmesiyle Akkoyunlu-Karakoyunlu mücadelesi de son bulmuştur.

I. Dünya Savaşı:
Ruslar yöreyi Temmuz 1916'da işgal etmiş ve 25 Temmuz 1916'da Ruslar, Erzincan'a girmiştir.

7 Kasım 1917'de çıkan Bolşevik ihtilali neticesinde Ruslar, bölgeden 18 Kasım 1917'de bir mütareke imzalayarak çekilmiş; ancak silah ve cephanelerini Ermenilere terk ettiklerinden Ruslar'dan güç alan Ermeni komitacıları, yöre halkına karşı soy kırıma girişmişlerdir.

Ancak, 17 Şubat 1918 tarihinde 29. ve 36. tümen süvari birliklerimiz, Binbaşı Halit Bey komutasındaki Türk müfrezeleri ve milis kuvvetleri, Ermeni katliamına son vermiş, yöreyi Ermenilerden temizlemişlerdir.

Mülki ve İdari Geçmiş:
Otlukbeli, diğer adıyla Karakulak 1800'lü yıllarda bucak haline getirilmiş,idari yönden Tercan ilcesine bağlı iken Haziran 1954'de Çayırlı ilcesine bağlanmış, 7Haziran 1971'de belediye teşkilatı kurulmuştur.

Karakulak beldesinin ismi. Bakanlar Kurulu'nun 10.04.1973 gün ve 6255 sayılı kararma atfen içişleri Bakanlığı'nın 07.05.1973 gün ve 621.73.308-2/11466 sayılı yazıları ile OTLUKBELİ olarak değiştirilmiştir.

Otlukbeli beldesi, 09.05.1991 tarih ve 3644 sayılı yasa ile ilçe olmuştur.

Otlukbeli Savaşı (Otlukbeli Zaferi)

Fatih Sultan Mehmed Hanın, Akkoyunlu Sultanı Uzun Hasan ile, 11 Ağustos 1473’te, Otlukbeli mevkiinde yaptığı büyük meydan muharebesi.

Osmanlı Sultanı Fatih Sultan Mehmed Hanın, 1453’te İstanbul’un fethiyle Bizans İmparatorluğunu ve 1461’de de Trabzon’u alarak Pontus Rum Devletini yıkması, Hıristiyan âlemine karşı üstünlük kurup, İslâm âleminde takdir kazanması, doğudaki Akkoyunlu Sultanı Uzun Hasan’ı telaşlandırdı. Türkmen asıllı Akkoyunlu Uzun Hasan, kısa zamanda devletin sınırlarını genişleterek; Irak-ı Acem, Irak-ı Arap, Âzerbaycan, İran ve kısmen Doğu Anadolu’ya hakim olmuştu. Pontus Rum Kralının damadı olması dolayısıyla Trabzon’un mirasının kendisinin olduğunu iddia etti. Bu sebeple, Fatih’ten Trabzon’u istedi. İsteği kabul edilmedi. Uzun Hasan, tek başına Osmanlıları mağlup edemeyeceğini bildiğinden, kendisine müttefik aradı. Neticede, batıda Haçlı devletleri ve doğuda hakimiyet mücadelesi veren Türk devlet ve beyleriyle anlaştı. Venedik, Papa ve Napoli, ittifak teklifleri neticesinde, ateşli silahlar ve bunu kullanacak usta ve asker gönderip Uzun Hasan’ın yanında yer aldılar. Venediklilerin yardımı karşılığı, Karadeniz’de serbest faaliyet yanında, Mora, Midilli, Ağrıboz ve Argos’un iadesi temin edilecekti. Topraklarını Osmanlıların zapt ettiği Karaman ve Candar beyleri de bu ittifaka dahil oldular. Uzun Hasan’ın bu faaliyetlerine karşı Fatih de tedbir aldı. Batıdan gelecek saldırılara karşı Rumeli ve İstanbul’un emniyet tedbirlerini arttırdı. Rumeli’nin muhafazası, Şehzâde Cem Sultan'a verildi. Mısır Memlûkları ile anlaşma yapılarak, Akkoyunlular ile ittifakları önlendi. Akkoyunlu-Venedik ittifakını da bozmak isteyen Fatih, Venediklilerin Ağrıboz Adasını Osmanlılardan istemeleri üzerine, anlaşmaya yanaşmadı. Venedikliler, Uzun Hasan’a yardım için Napoli, Rodos, Papalık ve Kıbrıs donanmalarıyla; Akdeniz ve Ege sahillerindeki Osmanlı şehirlerinden Antalya, İzmir şehir ve kalelerini yağma edip, yaktılar.

Fatih, Uzun Hasan’a karşı sefere çıkmadan önce, Anadolu’ya öncü kuvvetler gönderdi. 1473 Martında doğu seferine çıkan Fatih’e; Bursa’da Rumeli Beylerbeyi Has Murad Paşa, Beypazarı’nda Karaman Valisi Şehzâde Mustafa Çelebi, Kazova’da Amasya Valisi Şehzâde Bayezid ve kuvvetleri katıldılar. Böylece Osmanlı ordusunun mevcudu, yüz bine çıktı. Rumeli akıncı kumandanı Mihaloğlu Ali Bey, öncü gönderilerek, Akkoyunlular'a ilk darbeyi vurmaya ve haber almaya memur edildi. Osmanlı ordusu Erzincan’a geldiği halde, Uzun Hasan ve Akkoyunlular'a rastlayamadı. Erzincan’dan itibaren asıl muharebe şartları gözetilerek, âni taarruzlara karşı ihtiyatla harekete devam edildi. Tercan’da iki tarafın da öncüleri karşılaştı. Uzun Hasan da yetmiş bin askerle Tebriz’den hareketle Tercan istikametine gelmekteydi. Önden giden ve Tercan Nehrini takip eden Has Murad Paşa, karşılaştığı Akkoyunlu kuvvetlerini üst üste mağlup etti. Has Murad Paşa, bu muvaffakiyetleri üzerine daha da ilerlemek istedi. Vezîriâzam Mahmud Paşa, Fırat’ı geçmemesini tavsiye ettiyse de, dinlemeyip ilerledi. Has Murad Paşa, Fırat’ı geçince Akkoyunlular'la muharebeye tutuştu. Sahte ricat taktiğine kapılarak Akkoyunluların içine girdi ve kuvvetleriyle birlikte pusuya düştü. Osmanlı öncü kuvvetlerinin bir kısmı telef olurken, bir kısmı esir düştü. Has Murad Paşa da Fırat’ta boğuldu. Osmanlıların meşhur kumandanlarının ve seçme askerlerinin esir alınıp, öldürülmesiyle ümitlenen Uzun Hasan, Otlukbeli’nde Osmanlılara kesin darbeyi indirmek için harekete geçti. Merkezden epeyce uzaklaşan Osmanlı ordusunun levazım stoku, devamlı azalıyordu. Atlı Türkmen kuvvetlerine sahip Akkoyunlular, şaşırtıcı muharebe planları tatbik ederek imha harbi yapıyorlardı. Akkoyunlu baskınlarına karşı Anadolu Beylerbeyi Davud Paşa ve takviye kuvvet olarak da Vezîriâzam Mahmud Paşa gönderildi. Otlukbeli’nin tepeleri, Akkoyunlular tarafından tutulduğundan, Osmanlı ordusu Üçağızlı mevkiinde savaş düzeni aldı. Merkezde Fatih Sultan Mehmed Han, sağ kolda Şehzade Bayezid, sol kolda Şehzade Mustafa bulunuyor, Padişah, kapıkulu azaplarına, şehzadeler de, eyalet askerlerine kumanda ediyorlardı. Akkoyunlu ordusunun merkezine Uzun Hasan, sağ kola oğullarından Zeynel Mirza, sol kola da Uğurlu Mehmed Mirza kumanda ediyorlardı.

Otlukbeli’nde, 11 Ağustos 1473 tarihinde meydana gelen muharebe, Osmanlıların ateşli silahlarda, Akkoyunluların

Yazı boyutu         

da süvari kuvvetlerinde üstünlüğü ile başladı. Sol koldaki Şehzade Mustafa’nın üstün gayreti sonucunda, Akkoyunlular'a karşı sağladığı üstünlükle, muharebe, Osmanlılar lehine döndü. Osmanlıların, Uzun Hasan’ın merkez kuvvetlerini şiddetli top ve tüfek atışlarıyla ateş altında tutması, Akkoyunlu kuvvetlerini iyice bozdu. Hasan Bey, muharebe meydanından kaçtı. Sağ koldaki Zeynel Mirza ve yardımcı Gürcü kuvvetleri kumandanları öldürüldü. Muharebede kesin olarak üstünlüğü sağlayan Osmanlı kuvvetleri, pek çok Akkoyunlu devlet adamı, bey, kumandan ve yardımcıları ile askerlerini esir aldı. Fakat muharebe meydanından kaçan Uzun Hasan, yakalanamadı. Fatih Sultan Mehmed Han, esir alınan Akkoyunlu âlimlerine hürmet gösterip, serbest bıraktı. Uzun Hasan safında olan Karakoyunluları da affetti. Akkoyunluların elindeki Osmanlı esirleri kurtarıldı. Fatih, Otlukbeli Zaferinden sonra, üç gün muharebe meydanında bekledi. Zaferin şükrünü yaparak, dört bin köle ve cariye azad etti. Doğu Seferine çıkmadan önce borç olarak dağıtılan yüz yük akçeyi (altı milyon altın lira, on milyon gümüş para) askere hediye etti. Sefer dönüşü, Şebinkarahisar fethedildi.

Fatih’in Doğu Seferi neticesinde Otlukbeli Zaferi kazanılmasına rağmen, pek büyük arazi elde edilememesinin sebebi, Fatih’in, Sünnî ve Türk olan Akkoyunlulara karşı iyi niyet beslemesidir. Bununla birlikte, bu savaş neticesinde, Fırat Nehrinin batısı kesin olarak Osmanlı hakimiyetine geçti. Batılılar, Osmanlı Devleti'ni mağlup edip, İstanbul’a tekrar hakim olamayacaklarını kesin olarak anladılar. Anadolu birliğinin Osmanlılar tarafından sağlanacağı kesinleşip, Orta-Doğu yolu açıldı. Akkoyunlu ülkesinde taht mücadelesi başlayıp, hanedan parçalandı. Karamanlı ülkesi, Osmanlı hakimiyetine geçti. Otlukbeli Zaferi öncesi ve sonrası, tecavüzlerini arttıran Haçlı korsanlarının Akdeniz ve Ege sahillerindeki saldırıları da neticesiz kaldı. Venedikliler de anlaşma istemek zorunda kalınca, batıda ve doğuda, Osmanlı Devletinin büyüklüğü kabul edildi. Bu savaş, bir Türk hükümeti olan Osmanlılar ile bir Türkmen devleti olan Akkoyunlular arasında vukubulmuştu. Fatih ile Uzun Hasan mücadelesi, Timur – Bayezit ihtilafına benzetilebilir; yalnız, bu sefer galebe Osmanlılar tarafındaydı. Neticede Akkoyunlu devleti yıkıldı; Doğu Anaydolu Osmanlı devletine geçti.

Akkoyunlu (Bayındıriyye) tahtına çıktıktan sonra on iki yıl gibi kısa bir zamanda devletin hudutlarını, Timur İmparatorluğu topraklarının büyük bir kısmı üzerinde genişleten Uzun Hasan, Cihangir olma sevdasına kapılmıştı. Kendisini Timur’un varisi addediyor. Fatih’i de yenerek Anadolu’yu ele geçirmek istiyordu.

Bu sebeple, Osmanlıların Avrupa’lı düşmanlarıyla ittifaklar, akdettiği gibi, Anadolu’da Karamanoğulları ve Candaroğulları ile Osmanlılar arasındaki ihtilafa da karışarak bu beyliklerin hamisi rolünü oynamaya başladı. Hatta, bunların teşvikiyle Osmanlı arazisine tecavüzde bulundu ve Tokat’ı yakıp yıktıktan sonra Karaman arazisini de işgal etti. Böylece, Timur’u taklit ediyordu.

Bütün bu olup bitenlerden başka, Trabzon Rum İmparatorluğunun her yıl Osmanlılara verdiği iki bin duka altını verginin bağışlamasını ve evvelce verilenlerin de iadesini kayınpederi David Komnen adına, Çelebi Mehmet zamanında Karakoyunlu Kara Yölük’e her sene verilen hediyelerin de bu devlete tevarüs etmesi sebebiyle Akkoyunlulara verilmesini kendi adına taleben Uzun Hasan bu maksatla, İstanbul’a bir sefaret heyeti göndermişti. Fatih Mehmet ise sefirleri, “ Haydi siz şimdi rahatça gidiniz, gelecek yıl ben kendim gelir borcumu öderim” diye geri çevirmişti.

Uzun Hasan, tahriklerine devam ediyor ve bu arada yazdığı mektuplarında Osmanlı padişahına: “ Cenabı emaretmaap, eyaletnisap, emiri azam ve ekrem, kudretülümerayı fizzeman Şemsüddin Mehmet Bey ” diye hitapla onu küçük görüyordu. Fatih Mehmet, bir kardeş kavgasına meydan vermemek için, gittikçe azıtan Uzun Hasan’a verdiği cevapta: “ Serdarı acem, hanı azam, keyhüsrevi yegane, feriduni zemane Hasan Haneş ” diye hitap ederek onun gururunu okşuyor ve yarı tehdit, yarı nasihat yollu mektubuna devam ediyordu: “Misali şerifimde şöyle isdar buyurdu ki, agah olasın; kişi devlete mağrur olup haddinden tecavüz edip bir insaflar harekatını kılmak, alameti intikali devlet ve işareti zevali memlekettir… Bizim memleketimiz darül İslamdır. Eba anceddin devletimiz çırağı, küfür ehlinin yüreği yağıyla ruşendir. İslam ehline eğer yavuz kastın varsa adayı devlet ve şeriatın buğzu sensin… Bilmedim, gafil idim demeyesin. Hiç sen beri gelmek hâcet değildir. Şevvali mübarekte… Leşkeri mansurum birle kal’ayı Karahisar’ın üzerine varırım”.

Uzun Hasan, Osmanlılarla yapacağı muhasebatı haklı göstermek için, karısının Trabzon imparatorunun kızı olması hasebiyle Trabzon’u Fatih’ten istemiş; bu “Şark gailesi”ni artık ortadan kaldırmak zamanının geldiğine karar veren Fatih Sultan Mehmet, Uzun Hasana: “Bundan sonra elçimiz ok ve sözümüz kılıçtır” diye ters bir karşılıkta bulunmuştu.

Fatih, harp hazırlıklarını tamamladıktan sonra, saltanat vekilliğine Cem Sultan’ı tâyin ederek 1473 baharında büyük bir ordu ile İstanbul’dan hareket etti. Haşmetli ordu, İznik – Beypazarı – Ankara yolunu takiben Sivas’a geldiği zaman, tehlikenin yakınlığı göz ününe alınarak muharebe durumuna geçildi. Mihal oğlu Ali Bey kumandasındaki Rumeli akıncıları keşif maksadıyla ileri sürüldü. Ordu, Karahisar’a vardığı halde düşmana tesadüf edemeyince, Erzincan üzerinden Tercan’a hareket etti.

Öncü vazifesiyle ileri gönderilen Rumeli beylerbeyisi Hacı Murat Paşa, öncüyü takviye için gönderilen Veziri Azam Mahmut Paşa’nın keşiften sonra ilerlenmesi teklifini dinlemeyerek, Tercan dolaylarında Fırat’ı geçti; fakat, Akkoyunlu öncülerine kumanda eden Uzun Hasan’ın oğlu Uğurlu Mehmet Bey’in pususuna düşerek şehit oldu, maiyeti de imha edildi.

Bu hizimet, Osmanlı ordusunun hareketini durduramamıştı; öncüye Davud Paşa tayin olundu ve Bayburd’a doğru yürüyüşe devam edildi. Üç ağızlı mevkiinde sağ cenahımızda düşmanın tehdidiyle karşılaşıldı ve Osmanlı ordusu, bu suretle, Otlukbeli’nde muharebeyi kabule icbar edilmiş oldu. Her iki taraf da muharebe durumuna girdiler.

Fatih, merkezde yeniçerilere ve topçulara kumanda ediyordu; Şehzade Bayezit ve Gedik Ahmet Paşa sağ, Şehzade Mustafa ve Anadolu beylerbeyisi Davut Paşa sol cenahta bulunuyorlardı.

Akkoyunlu Uzun Hasan merkeze, küçük oğlu Kör Zeynel Mirza sağ kola, büyük oğlu Uğurlu Mehmet Mirza ise sol kola kumanda ediyorlardı. Her iki ordunun mevcudu, yüz binden biraz fazlaydı.

Savaş, 11 Ağustos 1473 ( 11 Rebiülevvel 878 ) Çarşamba günü, Zeynel Mirza’nın bizim sol cenahımıza hücumuyla başladı. Burada bulunan Azepler, düşman ok menziline girince, hepsini ok yağmuruna tuttular. Bunu takiben süvarilerimiz hücuma kalktılar. Sol cenah ve merkezdeki toplarımızın şiddetli ateşi, top bulunmayan Uzun Hasan kuvvetlerin şaşkına çevirmeyi kafi gelmiş; bu suretle Akkoyunlu cenahlarında çözülme başlamıştı. Sağ cenahımız da, ilerleyerek düşman saflarına girmişti. Şimdi, düşmanın her iki cenahında kanlı çarpışmalar oluyordu. Bu çarpışmalar esnasında, Zeynel Mirza maktul düştü; bu da düşmanın maneviyatını sarsmıştı. Vaziyet, yavaş yavaş, Osmanlılar lehine belirmeye başladı. Uzun Hasan, merkez kuvvetlerini muharebeye sokamadan, savaşı kaybettiğini anlayınca ricat emrini vermişti. Birkaç saatlik vuruşma neticesinde muzaffer olan Fatih, ordusu zafer şenlikleri yaparken, gururu kendisine pek pahalıya mal olan Uzun Hasan, muharebe meydanını terk ediyordu.