Ahmet ARKADAŞ Gönderdi. Tüm Haberler »

YENİPAZAR

Yenipazar ülkemizin Ege Bölgesi'nde, Asıl Ege Bölümü sınırları içersinde yer alan bir yerleşim yeri olup;1957 yılından bu yana Aydın iline bağlı bir ilçe merkezidir. Aydın'ın 41 km. güneydoğusunda yer alan Yenipazar nüfus ve yüzölçümü yönüyle Aydın'ın diğer ilçelerinden küçüktür. 180 km²'lik' yüzölçümüne olan sahip Yenipazar'ın toprakları Büyük Menderes Havzası'nın orta bölümünde yer alır. Bu arazi güneyde, Madran Baba dağları (1792 m.)'nın kuzeye doğru ormanlarla kaplı yamaçları ve Büyük Menderes'in aktığı yatağa kadar uzanan alan ise, ovalık düz alandan meydana gelmiştir.

Yenipazar'ın sınırlarına gelince: Kuzey'den Sultanhisar ilçesi, kuzeydoğudan Nazilli, doğudan Bozdoğan, güneyden - güneybatıdan Çine, batıdan ise Aydın merkez ilçeye bağlı Dalama Bucak (Nahiye) merkezinin toprakları ile çevrilidir.

Yenipazar'ın özel konumunun önemli bir özelliği de, Batı Anadolu’da yer alan denize dik - birbirine paralel Horst - Graben (yükselti - ova) topografyası üzerinde yer almasıdır. İlçe'nin güneyinde eski kütleye ait Menteşe dağlık kütlesinin kuzey duvarını oluşturan Madran Baba dağları yer alır. (1792 m.) İlçe'nin yarıdan fazla arazisi bu dağların kuzey yamaçları üzerindedir.

Yenipazar 8 km. uzunluğunda asfalt bir yolla kuzeyde Aydın dağlarının güney eteklerini doğu - batı doğrultusunda çevreleyen Aydın-Denizli-Afyon kara­yolu' (E-23) na bağlanır. Ülkemizin ilk demir yolu olan Aydın-İzmir demiryolu da aynı yerde E-23'e paralel olarak uzanmaktadır. Yenipazar'ın 8 km. kuzeyindeki bu kavşak noktası ve çevresine “Devrant” denilmektedir. Burada tren istasyonu yoktur. Bu noktanın 1 km. batısında Sultanhisar, 1.5 km. doğusunda Atça istasyonları yer alır.

Büyük Menderes Irmağı Yenipazar'ın 1.5 - 2 km. kuzeyinde doğu - batı yönünde Menderesler (S) çizerek akmaktadır. Yenipazar'ın kuzeydoğusunda Donduran ovasında güneyden gelen Akçay suyu Büyük Menderes ile birleşir. Akçay kolu ile birlikte Büyük Menderes ırmağının suyu bir hayli artar. Yenipazar'ın güneyinde dağlar arasında yer alan vadilerin bir olukla Yenipazar ilçesinden geçen kısmı Kocadere'dir. Kocadere ile Dereköy - Hamzabali arasındaki “Gedive” deresi sadece kışın akan küçük derelerdir. .

Yenipazar'ın dağlık kısmında güneyde güneydoğu - kuzeybatı yönünde uzanan, yılın on ay gibi uzun bir süresinde akan Madran çayı vardır. Yazın kısa bir süre (iki ay) bu çayda akım durur, çukur göletlerde sular, göller oluşturur.

Yenipazar Büyük Menderes Irmağı’nın güneyinde yer almaktadır. Büyük Menderes'in kuzeyinde yer alan ; E-23 Karayolu ve İzmir - Aydın - Denizli Demiryolu’nun geçtiği güzergahta bulunan Ortaklar, Germencik, İncirliova. Aydın, Umurlu, Köşk, Sultanhisar, Atça, Nazilli ve Kuyucak'a göre Yenipazar ana ulaşım sistemlerinin uzağında kalmaktadır. Bu nedenle Yenipazar'da ekonomik ve beşeri hayat uzun seneler gelişememiştir. Günümüz de de bu yetersizliği gözlemlemek mümkündür. Büyük Menderes nehrinin yerleşme birimleri ise Aydın merkezli bir banliyöyü oluştururlar. Yenipazar bu sisteme 8 km. güneyde ve doğal bir engel olan Büyük Menderes'in hemen yakınında yer almaktadır. Yenipazar 4 önemli köprü ile kuzeydeki bu banliyö sistemine bağlanır. Bunlardan birisi ve en önemlisi Yenipazar'ın 4 km. uzağında (kuzeyde) yer alan Büyük Menderes köprüsüdür. İkincisi Donduran' ın kuzeyinde uzun seneler kayık geçidi olarak kullanılan alanda kurulan yeni köprü, üçüncüsü Aydın'ın güneyinde Baltaköy' e yakın bir alanda kurulan köprü ,dördüncüsü de Son yıllarda çok işlek hale gelen Dalama-Köşk arasındaki yine Büyük Menderes ırmağı üzerinde kurulan köprüdür.Bu köprüler Aydın'a ulaşımda önemli bir rol üstlenmiştir.

Yenipazar'ın özel konumu ve denizden uzaklığı bölgede hakim olan Akdeniz iklimi üzerinde bazı değişikliklere neden olur. En başta sıcaklık, Yenipazar'ın denizden uzak iç kısımlarda yer alması ve Madran dağının kuzeye bakan yönünde yer alması gibi önemli nedenlerle kıyıya göre değişir, kış aylarında hafif karasallık meyli gösterir. İlkbahar, yaz ve sonbahar mevsimlerinde de sıcaklık kıyıdan içeri doğru artar. Yenipazar'ın denizden yüksekliği 56 m.'dir. Bulunduğu alan tamamen Akdeniz ikliminin etki alanı içindedir. Bu nedenle Akdeniz iklimine uymuş bitki örtüsü ile karakteristik bitki türler Yenipazar ve çevresinde görülür.Yenipazar ve çevresinin hakim bitki örtüsü, tüm Akdeniz ikliminin görüldüğü alanlar da olduğu gibi "maki"dir. Makiler ova ile dağın birleştiği sınırdan güneye doğru 750 m. yüksekliğe kadar yaygın bir şekilde görülür. Bu alanda maki türünden bodur çalılar, meşe, ladin, funda, kekik, sakız, gökdiken, kardiken, menengiç, defne ve mersin en önemlilerindendir.

Yenipazar ilçesi tarihi "ORTASİA" şehri yakınlarında kurulmuş ve çevre bölgeler yeni bir pazar yeri olmuş yerleşim birimidir. İlçenin isminin de "Yeni kurulan pazar" anlamında buradan geldiği söylenmektedir. Yenipazar ilçesinin bir idari birim olarak kuruluşu 1700'lü yılların sonuna rastlamaktadır. Bu zamana kadar az sayıda nüfusu olan küçük bir yerleşme birimiydi.Yenipazar'ın tarihi fazla eskilere dayanmaz. Kuruluş ve yerleşme tarihi ile ilgili farklı bilgiler vardır. Ancak kaynakların üzerinde birleştiği konu Yenipazar'ın ilk kuruluş yerinin; Yenipazar'a 4 km. uzaklıkta olan Donduran köyünün güneydoğu bitişiğinde yer alan "Tolozlar" mevkiidir. Osmanlı Devleti döneminde 18. yy.'da, Yenipazar Aydın sancağına bağlı bir idare merkezi idi. 1890 yılı Aydın Vilayeti Salnamelerinden öğrendiğimize göre; Aydın Sancağına bağlı kazalardan Bozdağan'da 27.780, Kuyucak'ta 12.100, Yenipazar'da 7.378, Atça'da 5.158, Sultanhisar'da 4.908 kişi yaşıyordu. (Bu rakamlara köy nüfusları dahildir.) Cumhuriyet devrinde Yenipazar 1957 yılına kadar Bozdağan'a bağlı bir nahiye idi. 17 Mart 1957 tarihinden itibaren Aydın iline bağlı ayrı bir ilçe haline getirilmiştir.Yenipazar Aydın ilinin yüzölçümü en küçük ve nüfusu en az olan ilçesidir. Yüzölçümü 180 km2 olan Yenipazar’ın toplam nüfusu 15.499 kişidir. Buna göre (yüzölçümü/toplam nüfus) nüfus yoğunluğu 98 kişi/km2’dir. Bu rakam Türkiye ortalamasının üstündedir. (1990 yılında Türkiye nüfus yoğunluğu 73 kişi) Bu nedenle Yenipazar’ın ova kısmı başta olmak üzere nüfus yoğunluğu fazladır. Ova üzerinde yer alan yerleşmelerde toplam nüfusun %84’ü yaşamaktadır. Geriye kalan %16 nüfus yüksek köylerde yaşar.

Yenipazara bağlı 14 köy, köylere bağlı olarak da 10 mahalle ile toplam 24 adet yerleşim birimi bulunmaktadır. Köylerimizin 6 tanesi ova köyü, 8 tanesi dağ köyüdür.

KÖYLER MAHALLELERİ

Yazı boyutu         

class="MsoNormal" "TEXT-ALIGN: justify">1 . Alhan

2. Alioğullar

3. Çavdar Çam, Ümmetler, Hacıisalar, Avcıaliler ve Belen Mahalleleri

4. Çulhan

5. Dereköy

6. Direcik

7. Donduran

8. Egridere

9. Hamzabali

10. Karacaören Karaagaç Mahallesi

11. Karaçakal Köseler – Mestanlar Mahalleleri

12. Koyunlar

13. Paşaköy Yukarı - Orta - Aşağı Mahalleler

14. Hacıköseler Katrancı Yalnızevler Mahalleleri

Nüfusun çoğunluğu tarımla uğraşmaktadır. İlçe topraklarının %47.3’ü Ekili-dikili tarım arazisidir. Bu rakam bir ilçe için oldukça yüksek bir rakam olup, o ilçe halkının çoğunlukla tarımla geçimini sağlayan bir kitle olduğunun en belirgin kanıtıdır.Yenipazar ve çevresinin en önemli tarım ürünü pamuktur. Pamuk yetişmesi için gerekli iklim ve toprak şartlarını bu yörede bulabilmektedir.Yenipazar ve Çevresinde Alternatif Ürünlerden biri olan Domates Üretimi son yıllarda giderek yaygın hale gelmiştir. İlçede orman alanları ise 7.736 hektarı bulur.

Yenipazar'ın komşu illere Aydın'a, İzmir'e, Denizli'ye ve iç kısımlarla bağlantısı ulaşım ağının yolların modernleşmesi ve gelişmesine paralel olarak gelişmiş ve artmıştır. Ancak uzun yıllar Yenipazar'ın ulaşımını ve dışa açılımını olumsuz etkileyen şu faktörleri göz ardı etmemek gerekiyor. Bu faktörlerin başında Yenipazar'ın özel konumunun Büyük Menderes ırmağının güneyinde Madran Baba dağlarının kuzeye bakan yönünde yer almış olması özelliğindendir. Büyük Menderes uzun yıllar ulaşımı engelleyen ve zorlaştıran doğal bir engel olmuştur. Bir diğer faktör de İzmir, Aydın, Nazilli, Denizli, Afyon karayolu (E-23) ile yine burada uzanan Türkiye'nin ilk demiryolunun Yenipazar'ın uzağından (8 km.) geçmesidir. Bu yollar üzerindeki yerleşmeler, ulaşım, ticaret vb. yönlerden çok gelişmiştir.

Günümüzde Yenipazar'da yeterli ulaşım aracı vardır. Yenipazar'ın tüm köyleri ile asfalt yol bağlantıları yapılmış diğer komşu ilçe yolları da geniş ve modern asfalt yollardan meydana gelmiştir. Büyük Menderes nehri üzerinde; Yenipazar'ın kuzeyinde ve Donduran köyünün kuzeyinde olmak üzere iki köprü yapılmıştır. İlçe'de 10 kamyon, 2 otobüs, 34 minibüs, 14 taksi ve 8 kamyonet ticari olarak mal ve yolcu taşımacılığı yapmaktadır.

İlçenin PTT hizmetleri gelişmiştir. Bütün köylerinde telefon vardır.

2006 Yılı itibariyle Hamzabali,Dereköy,Karacaören ve Donduran Köylerinde 8 yıllık öğretim veren birer İlköğretim Okulu ;Yenipazar'da iki İlköğretim Okulu ve bir de Lise bulunmaktadır. İlçe halkının okumaya karşı ilgisi büyük olup, okuma yazma oranı %98'dir. Yüksek öğrenim görenlerin oranı yüksektir. Merkez ilköğretim okullarında 717, köylerde 741, lisede 244, anasınıflarında 107, meslek eğitim merkezinde 96 olmak üzere toplam 1905 öğrenci ve 116 öğretmen ile eğitim ve öğretim yapılmaktadır.

Yenipazar ve çevresinin zengin bir folklorik yapısı vardır. Giyim - kuşam, müzik - mani, yemekler, tören ve kutlamalar vb. kültür değerleriyle kendine özgü canlı bir sosyo-kültürel dokusu vardır. Yenipazar yöresine ait özel yemekler vardır. Bunlar, Pide (Halebişi), Yavru Kavurması, Höşmerim (Yumurta ile yapılan) Yaprak Sarma, Keşkek ve Kapama. Tatlılardan Zıvrı, Sareli. içeceklerden Kar Helvası, Kar Şerbeti ve Goruk (ham üzüm) suyu. Yavru kavurması ilçe merkezinde kaynana yemeği olarak hazırlanır. Kaynana gelin ve güvey için Yavru kavurması yapar. Tavuk veya piliçten yapılır. İlçede "Halebişi" olarak da adlandırılan “Yenipazar Pidesi” çok lezzetlidir. Kıymalı, peynirli veya tahanlı yapılır. Kıymalı halebişi üzerine turunç sıkılır, tereyağı konulur. Yine misafir yemeği olarak pişirilen - yapılan höşmerim yumurtaların önce rafadan pişirilip sonra soyulması ve ortadan ikiye ayrılarak tereyağı içersinde kızartılmasından oluşur. Keşkek buğdayın kuzu eti ile büyükçe bir kazanda kaynatılarak hazırlanması ile oluşur. Düğünler, mevlidlerde mutlaka Keşkek pişirilir. Evlenecek biri­ine "Keşkeği ne zaman yiyoruz? yiyoruz" diye sorulur. Yaprak Sarma da düğünlerde Keşkek kadar önemlidir, asma yaprağının arasına bulgur veya pirinç sarılarak pişirilir üzerine yoğurt konulur. Yörede Cuma günü başlayan düğünler 3 gün sürer. 1 güne "Sarma Günü" adı verilir. Kızarmış et ve patatesle yapılan yemeğe "kapama" hamur içine et konularak pişirilen yemeğe de "toparlak" yuvarlak denilir. Toparlak özellikle Yenipazar merkezde, Karaçakal, Alioğulları, Koyunlar, Donduran ve Direcik'te yaygındır. Kapama ise Yenipazar ve batısındaki köyler ile Karacaören, Eğridere, Paşaköy ve Çavdar da yaygındır.

Her yıl Şubat ayının ilk haftasında Yenipazar’da yapılan deve güreşleri çevrede nam salmıştır. Güreşlerin yapılacağı günden bir önceki gece “halı gecesi” adıyla bir eğlence gecesi düzenlenir. Bu eğlencede dostluklar pekiştirilir, eğlence sırasında açık artırma yapılarak halılar satılır. Lokantalar, kahvehaneler dolar taşar, tülüler çırpınarak, ağızlarından köpük saçarak gösteri yaparlar. Savranlar, yana eğik ayakları, çizmeleri, ağzında küllenmiş sigarası, elinde sopası ile tülülerin etrafında dört dönerler.

İlçede hükümet tabibliğinin yanı sıra merkez sağlık ocağı vardır. Burada yeterli doktor ve hemşire görevlendirilmiştir.